Het schaakspel is al duizenden jaren oud. Het woord zelf is afgeleid van het Perzische woord shāh, dat koning betekent. Ook het woord mat is afkomstig uit het Perzisch: maata , hetgeen ‘versteld staan’ betekent. De oorsprong van het spel ligt vermoedelijk in India, waar al zo’n vijftienhonderd jaar geleden het Chaturanga-bordspel werd gespeeld, dat veel weghad van het huidige schaken. Vanuit India verspreidde het schaakspel zich via de Zijderoute eerst naar Perzië en daarna over de rest van de wereld.

Er zijn vele legendes omtrent het ontstaan van het spel. Alle hoogontwikkelde culturen van Azië, het oude Oosten en de Oudheid kennen vormen van bordspelen, waarbij stukken over velden bewogen dienden te worden.

Een voorbeeld is een afbeelding uit ca. 1250 voor Christus uit het graf van koningin Nefertari in Karnak, waarbij zij is afgebeeld naast een bord met daarop op schaakstukken gelijkende figuren. Dergelijke afbeeldingen en beeldjes van op torens gelijkende figuren kunnen snel tot de foutieve conclusie leiden dat het schaakspel in Egypte is ontstaan.

Al voor het schaakspel Europa bereikte werd het gespeeld bij de Perzen en Arabieren, en op hoogstaand niveau. In hun geschriften (uit de 9e eeuw wezen ze zelf India aan als land van oorsprong, hetgeen strookt met modern bronnenonderzoek en archeologische vondsten van oude schaakstukken. De Indische dichter Bana (7e eeuw) schreef in het Sanskriet over ‘legers die slechts marcheerden over de 64 velden van het schaakbord’. Het Indische schaakspel kende 64 velden in een vierkant, en werd met 2 of 4 spelers gespeeld.

 

Europa

Vanaf de 18e eeuw tot heden zijn er in het spel zelf niet veel nieuwe ontwikkelingen geweest, behalve dat de inzichten van het spel en de diverse varianten door beroemd geworden namen als Philidor, Staunton, e.a. enorm uitgediept zijn. Ook werd de schaakklok ingevoerd bij wedstrijden (in een officieel toernooi werd voor het eerst een klok gebruikt in 1883 in Londen.[1]) , en werden de regels wereldwijd steeds uniformer, door de opkomst van schaakverenigingen, en later de overkoepelende organisaties als de FIDE.

 

Nederland

De Koninklijke Nederlandse Schaakbond is een van de oudste sportbonden in ons land. De bond werd op 23 mei 1873 opgericht onder de naam Nederlandschen Schaakbond. Dit gebeurde op initiatief van de Haagse vereniging Discendo Discimus om de schaakactiviteiten te stimuleren. In het begin waren er een kleine honderd leden, de meesten afkomstig uit de betere kringen en bijna allemaal man.

Nederlands meest bekende schaker is ongetwijfeld Max Euwe, die op 12 december 1935 Alexander Aljechin in een tweekamp versloeg.  Aljechin was sinds 1927 wereldkampioen schaken geweest en werd nu dus afgelost door Max Euwe uit Amsterdam.

De twee gingen sportief met elkaar om. Bijzonder was bijvoorbeeld dat Euwe – als eerste wereldkampioen ooit – zijn tegenstander in 1935 onmiddellijk na zijn winst een revanche aanbood. Die rematch kwam er twee jaar later. Aljechin heroverde de wereldtitel toen en behield die tot zijn dood in 1946.

Andere bekende schakers uit Nederland zijn: Hans Ree, Hans Böhm, Hein Donner, Loek van Wely, Jan Timman (ooit nummer 2 van de wereld), Erwin l’Ami, Paul van der Sterren, Hans Bouwmeester, Genna Sosonko, Jorden van Foreest (winnaar Tata Steel 1921) en Anish Giri (deelnemer aan de Grand Chess Tour).

Met de intrede van de computer worden nieuwe mogelijkheden gevonden, enerzijds om databases aan te leggen van oude partijen, om eenvoudiger te kunnen zoeken in schaakopeningen, maar ook om tegen een nieuw soort tegenstander te spelen, namelijk de computer zelf, die dankzij toenemende rekenkracht en slimme programmering steeds beter gaat presteren. Zo werd de wereldkampioen Gary Kasparov reeds door een der eerste schaakcomputers Deep Blue in een officieel toernooi al in een wedstrijd geklopt. Het kon nog beter: vier uur, meer had een computer van Google met nul komma nul kennis van schaken niet nodig om de beste schaker ter wereld te worden. Zowel de mens als specialistische schaakcomputers lijken kansloos tegen de kunstmatige intelligentie van AlphaZero.

Bronnen:

https://historiek.net/thema/schaken/

https://nl.wikipedia.org/wiki/Schaken

http://nl.wikisage.org/wiki/Geschiedenis_van_het_schaakspel